مهاجر

=

عباس سرشته — Tue, 27 Dec 2011 19:56:00 GMT

اصول سياست خارجي اسلام-5

4. اصل همزيستي مسالمت آميز و عدم تجاوز

اصل صلح و همزيستي مسالمت‌آميز از قديمي‌ترين آرمان هاي مقدس بشري است و به دليل اين كه بيش از هر ارزش ديگر در معرض تهديد و مخاطره بوده، همواره انسان ها چه از نظر تئوريكي و چه به لحاظ راه‌ حلهاي عملي مقطعي، در تلاش چاره‌جويي براي رسيدن به آن بوده‌اند. 1

قابل انكار نيست كه مقتضاي فطرت و طبيعت انسان در مناسبات و روابطي كه در عرصه هاي مختلف زندگي اجتماعي و سياسي با هم‌نوعان خود پيدا مي‌كند، با قطع نظر از عوامل و علل خارجي، همزيستي مسالمت‌آميز و مبتني بر صلح مي‌باشد و اين حالت فطري و طبيعي با سجاياي نيك و خصائص عاليه و ملكات اكتسابي و پسنديده‌ي انساني نيز پيوندي بس عميق و غير قابل تفكيك دارد و اصولاً بايد آن را از مظاهر معنوي حيات و وحدت روحي انسانها به شمار آورد.2

مسأله صلح و جنگ همان‌طوري كه اولين و مهمترين مسأله حقوق بين الملل موضوعه است، در اسلام نيز زير بناي اصلي فقه سياسي خارجي و بنيان حقوق بين الملل به شمار مي آيد – كه هر يک در جاي خود اصلي از اصول سياست خارجي را تشكيل مي‌دهد كه در اين جا فقط به صلح و مسالمت‌آميز بودن اشاره خواهيم داشت و جهاد و جنگ را در مجالي ديگر بيان خواهيم داشت. – در فرهنگ سياسي اسلام دو واژه وجود دارد كه معنا و مفهوم اين اصل را به روشني ابراز مي‌كنند، يكي واژه «سلام» و ديگري «صلح» است كه از اهميت ويژه‌اي برخوردارند، در نصوص قرآني و متون احاديث نيز براي بيان يك اصل حقوقي و سياسي به كار برده شده و بر آن دو تأكيد شده است.

واژه سلام در زبان قرآن به معنا و مفهوم، بركنار بودن از آفات و بيماري‌هاي ظاهري،3 راه امن،4 جايگاه امن،5 آرزوي سلامتي و به دور بودن از آفات و بليات و خطرات،6 درخواست سلامت از خداوند براي شخصي،7 و برخورداري انسان از عنايات خاص الهي و مصونيت،8 شب قدر9 و از نام‌هاي مقدس الهي10 است؛ زيرا مبين والاترين نعمت الهي است.

و واژه صلح در قرآن به معناي مسالمت و سازش و از بين بردن نفرت ميان مردم،11 به دور از هرگونه فساد،12 الفت،13 رفع هر نوع عيب و آفت و ايجاد شايستگي،14 آمده است.

با معنايي كه از واژه سلام و صلح از قرآن ذكر شد، به ارزش و اهميت آن پي برده و مي‌دانيم كه اين اصل چون با اصل فطرت و ذات آدمي همراه و هم ساز است، انسان مدام در پي آن بوده تا درسايه آرام بخش آن، به زندگي و حيات خود ادامه دهد. و هيچ زندگي و حياتي بدون مسالمت و صلح پايدار نخواهد بود. در سياست خارجي نيز اصل و بناي روابط با ساير دولتها، ديگر تعامل و ارتباط مسالمت‌آميز و عدم تجاوز است و در دانش سياسي عصر حاضر در حوزه روابط بين الملل به آن اهميت شاياني داده مي‌شود. در فقه اسلامي نيز اين اصل، يک مبناي قضايي و حقوقي است. بررسي سيره و سنت پيامبر گرامي اسلام (صلي‌الله‌عليه‌وآله) نشان مي دهد که در حوزه سياست خارجي اين اصل حاكم بوده، و پيامبر گرامي اسلام( صلي‌الله‌عليه‌وآله) دولت ها و امپراطورهاي زمان خود را در مرحله اول به صلح پايدار فرا مي‌خوانده است.

عدم توسل به خشونت و زور، و عدم تجاوز، تا آنجا كه راهي مسالمت‌آميز وجود دارد، مبناي سياستي است كه قرآن آن را براي حل اختلافات، مورد تأكيد قرار داده است. در منطق سياست خارجي اسلام تجاوز و زور و خشونت، قبيح‌ترين و بدترين نوع رفتار انساني است. و براي رسيدن به زندگي و حيات انسان راهي به جز زندگي مسالمت‌آميز به دور از تجاوز و خشونت وجود ندارد.

پي نوشت:

1. عباس‌علي عميد زنجاني، فقه سياسي اسلام، ج3، ص347 .

2. همان، ص357.

3. صافات، 84.

4. مائده، 16.

5. انعام، 127.

6. انعام، 54.

7. نور، 61.

8. صافات، 181؛ اعراف، 49؛ يونس، 62.

9. قدر، 5.

10. حشر، 23.

11. نساء، 128.

12. فاطر، 10.

13. بقره، 182.

14. محمد، 2.

-

عباس سرشته — Thu, 27 Oct 2011 08:28:00 GMT

اصول سياست خارجي اسلام-4

3. نفي سبيل (عدم تسلط ديگران بر جامعه اسلامي)

يكي از اصول سياسي اسلام در حوزه سياست خارجي، «نفي سبيل» يا همان عدم تسلط ديگران بر سياست، اقتصاد و فرهنگ جامعه اسلامي است.

از مسايلي كه در فقه اسلامي مورد توجه جدي قرار گرفته، مسأله عزت جامعه اسلامي و نفي سلطه ديگران است كه به عنوان يك قاعده مسلم فقهي با نام «نفي سبيل» مشهور است. به استناد آيه «و خداوند هرگز كافران را بر مومنان تسلطي نداده است.» 1 در معاملات، عقود، ايقاعات، روابط خارجي، روابط بين‌الدول و بين‌المللي و ... نبايد مشركان بر مسلمين سلطه داشته باشند. 2

بنابر نظريه فقهي بسياري از بزرگان فقه، منظور از «نفي سبيل»، نفي سبيل مطلق است و تمامي راههاي نفوذ را براي اين سلطه بسته است. بدين معنا كه خداوند تمام راههاي سلطه كافران بر مومنان را چه از نظر تكوين و چه از نظر تشريع بسته است، چون از نظر تكويني خداوند حضرت رسول و مومنان را با امدادهاي غيبي تقويت كرده ... و در جنبه تشريعي نيز خداوند هرگز قوانين خودش را به گونه‌اي كه كافران بر مومنان سلطه يابند وضع نكرده.

فقه اسلامي براي عملي ساختن «نفي سبيل»، تأسيس دولت اسلامي و نصب مقام ولايت را مقرر كرده است. مسأله برقراري دولت و نصب مقام امامت و ولايت داراي آثاري بنيادين در فقه اسلامي است. به گونه‌اي كه قبول رهبري ديگران به غير از معصوم را حرام دانسته و متابعت از امامان معصوم(عليهم‌السلام) و تلاش براي تشكيل دولت معصومين و افراد عادل جامعه اسلامي (فقهاي جامع الشرايط) را واجب مي‌داند. لذا در انديشه‌ها و اذهان همگان چنين تصوير شده است كه شيعه، مكتب هميشه مبارز و مكتب اعتراض به نظام‌هاي جور و الحاد است. 3

«مذهب شيعه به علت اعتقاد اساسي خود به مشروعيت انحصاري حكومت امام، سازش با قدرت‌هاي مستکبر وقت را همواره ناممكن و دشوار دانسته است. از سوي ديگر با برانگيختن شيعيان به اين‌كه با الهام از قيام امام حسين(عليه‌السلام) عليه يزيد در برابر نظام مستقر سر فرود نياوردند. اثرات فوق‌العاده مثبتي به جاي نهاد». 4

بدين روي بايد دريابيم كه عملي ساختن نفي سلطه در آيات و روايات و سيره عملي امامان شيعه، در گرو مخالفت با نظامهاي جور و برقراري حكومت‌ حق است كه به آن سفارش فراواني شده است.

در انديشه سياسي شيعه، حق حاكميت از آن خدا است و اطاعت از اولي الامر و حاكم جامعه اسلامي واجب است. و اين مسأله در عصر غيبت نيز نمود خاص خود را دارد كه با نامشروع دانستن حكومت‌هاي موجود و فلسفه انتظار، سلطه تمام بيگانگان را از خود نفي نموده و اقامه دولت حق را شعار اصلي خود مي‌داند.

پس در واقع يكي از مصاديق قاعده نفي سبيل كه راهي براي عملي ساختن آن نيز هست، نفي ولايت و سرپرستي غير بر مسلمانان است و لذا از همين قاعده فهميده مي‌شود كه كفار و غير مسلمين نمي‌توانند در كشور اسلامي به عنوان حاكم، مسلط شوند. در واقع مدينه اسلامي تجمعي است از انسانهايي كه داراي اهداف و آرمان‌هاي واحدند و در عين اختلافات شخصي و فردي، امتي متشكل بوده و احترامي خاص به آرمان شهر «اسلام» قايلند. تنها عاملي كه اين ركن را در هم ‌شكسته و بنيان مرصوص اين مدينه را دچار خلل مي‌كند، حضور ولايت غير مومنين و سلطه كافران است كه سبب تجزيه پيكره «مدينه اسلامي» مي‌شود.

لذا براساس همين تفكر و انديشه شيعي است که دولت اسلامي بايد تمام برنامه ها و سياست‌هاي كلان خود را در راستاي نفي هرگونه سلطه بيگانگان بر جامعه اسلامي طراحي ‌كند و اين هدف را در تمام سياست‌هاي بين‌المللي خود اجرا نمايد. به گونه‌اي که تمام جامعه بين‌المللي از اين هدف دولت اسلامي آگاه شوند.

پيوست:

1. نساء/141.

2. علي اكبر نوايي، نظريه دولت ديني، ص138.

3. همان ، ص139.

4. حميد عنايت، دين و جامعه، ص100.

اصول سياست خارجي اسلام 3

عباس سرشته — Tue, 06 Sep 2011 08:53:00 GMT

اصول سياست خارجي اسلام 3

دعوت به اسلام

يكي از اصول مهم سياست خارجي اسلام، اصل «دعوت» است. دعوت اولين گام و اصلي در سياست خارجي اسلام است. قرآن كريم دعوت به آيين واقعي زندگي تؤام با رشد و ارتقاء بشري را حق مي‌داند، و به كساني كه به چنين آييني رسيده‌اند حق داده است كه ديگران و همه ملت‌ها را به سوي آن دعوت کنند. قرآن، دعوت تا زماني كه مبتني بر استدلال و خيرخواهي و امتناع است، امري منطقي و منطبق با اصل آزادي و اختيار انسان تلقي مي‌كند 1 و مي‌فرمايد:

«[مردم را] با حكمت و موعظه نيكو به راه پروردگارت دعوت كن و مناظره كن با آنان با نيكوترين روش».2

در فرهنگ اسلامي دعوت به معني «درخواست پذيرش اسلام توسط مسلمانان از افراد غير مسلمان» 3 و از احكام منصوصه اسلام و ضروريات دين است.

خداوند در اين آيه با كلمه امر «ادع الي ...» وجوب دعوت را اعلان داشته و با توجه به سيره و سنت سياسي پيامبر اعظم(صلي‌الله‌عليه‌وآله) نيز كه مسأله دعوت را در سرلوحه برنامه‌هاي خود قرار داده بود، وجوب دعوت براي مسلمانان – بخصوص دولت اسلامي – محرز و مسلم مي‌باشد. 4

خداي سبحان در آيه اي ديگر درباره وجوب دعوت چنين مي‌گويد:

«... بنابراين به دعوت بپرداز و همان گونه كه مأموري استقامت كن و از هوس‌هاي آنان پيروي نكن».5

اين آيه، با لحني تند و قاطع، دستور «دعوت» مي‌دهد و آن را به عنوان يك ماموريت قطعي الهي مطرح مي‌سازد. بديهي است تخلف از فرماني با اين صراحت، گناه شمرده ميشود.

و آيات ديگري كه دعوت به اسلام در آنها مورد تأكيد قرار گرفته است:

«كيست خوش گفتارتر از آن كس كه به سوي خدا دعوت نمايد و كار نيك كند و گويد: «من [در برابر خدا] از تسليم شدگانم». 6

«بگو راه من اين است كه مردم را با بصيرت و شناخت به سوي خدا دعوت كنم و هر كس از من تبعيت كند اين گونه خواهد بود». 7

با توجه به منطوق و مفهوم اين آيات قرآني، وجوب دعوت براي مسلمانان، امري مسلم است و دولت اسلامي بايد سياست خارجي و روابط خود با ملل و كشورهاي بيگانه را بر اين اساس تنظيم کند و استوار سازد. رسالت و نقش سفارت خانه‌هاي دولت اسلامي در كشورهاي ديگر نيز در درجه اول «دعوت» رسمي آن دولت و ملت به اسلام است، پيامبر گرامي اسلام (صلي‌الله‌عليه‌وآله) نيز به اكثر ملل عالم و سران آنها نامه نوشت و سفير فرستاد و آنان را به اسلام و توحيد دعوت كرد. 8

هدف دعوت اسلامي پيامبر گرامي اسلام (صلي‌الله‌عليه‌وآله)، رها ساختن انسان از وابستگي به ماده بي مقدار، و تجلي «فنفخت فيه من روحي» 9 بود، تا او را از محدوديت‌ها و تنگناهاي اين جهان نجات بخشد و به وسعت بي کران عالم بي‌نهايت برساند.

خطوط اساسي دعوت پيامبر گرامي اسلام (صلي‌الله‌عليه‌وآله) را مي‌توان تلاش براي آزادي بشر از تجاوز‌ها، اسارت‌ها، جهل‌ها، نفاق‌ها، تعصب‌ها و قيود غير انساني و به عبارت بهتر، در جمع ايجاد محيط امن و سالم براي زندگي، ذكر كرد.

او مي‌خواست ذهن انسان را از خدايان متعدد، ستم و ستمكاري و جهل و خرافات دور کرده و به پذيرش خداي يگانه، زندگي انساني، قانون الهي، صلح و صفا، برادري و مساوات رهنمون شود. 10

خطوط اساسي و اهداف دعوت پيامبر به اسلام، بايد در دستور كار دولت اسلامي - به خصوص وزارت امور خارجه - قرار گيرد.

پي نوشت:

1. همان، ص459.

2. نحل/125.

3. ابوالفضل شكوري، فقه سياسي اسلام، ص304.

4. همان ، ص305.

5. شوري/15.

6. فصلت/33.

7. يوسف/108.

8. ابوالفضل شكوري، فقه سياسي اسلام، ص308.

9. حجر/29؛ ص/72.

10. علي قائمي، روش دعوت محمد ، ص21 تا 26.

اصول سياست خارجي اسلام 2

عباس سرشته — Wed, 01 Jun 2011 18:00:00 GMT

وطن جهاني اسلام

(دارالاسلام يا دارالعدل)

منظور از دارالاسلام (خانه اسلام) مناطقي است كه متعلق به مسلمانان است، قوانين و دستورات ديني، سياسي، اقتصادي، اخلاقي و تربيتي اسلام در آن رعايت مي‌شود و يا اين‌كه اكثر ساكنان آن مسلمانند اما با توجه به اين‌كه روابط سياسي دولت اسلامي با ممالك ديگر ناگزير از قوانين و قواعد حاكم بر سياست خارجي تاثير ميپذيرد. و با توجه به تعاريفي كه ديگر كشورهاي غير اسلامي از منطقه جغرافياي سياسي و ميهن و وطن ارائه كرده‌اند؛ براي ادامه حيات سياسي در جهان كنوني بايد پذيرفت كه تعيين منطقه جغرافيايي براي حفظ ارزش‌هاي ديني و بخصوص براي حفاظت از سياست اسلامي و هم‌چنين براي حفظ كيان و ممالك اسلامي – بنابر تعريفي كه آن‌ها ارائه داده‌اند – ضروري و لازم است.

و ما در اين شرايط نمي‌توانيم در سياست‌هاي آشكار خود به دنبال «وطن جهاني اسلام» براي انسان باشيم، زيرا موجب خصومت بيشتر ديگر كشورها عليه دولت اسلامي شده و دولت اسلامي را از هدف مهمتري كه براي آن تشكيل شده است باز مي‌دارد، لذا وجود وطن و ميهن اسلامي ضرورتي است براي تشکيل دولت اسلامي و پيگيري اهداف خود براساس فرامين ديني.

با مقدمه‌اي كه گذشت، ميتوان دارالاسلام «وطن جهاني اسلام» را منطقه دولت اسلامي در حوزه جغرافيايي خاص دانست، كه حفاظت و پاسداري از مرزهاي اين حوزة خاص بر اساس فقه اسلامي واجب كفايي است.

البته لازم است اين مطلب را بدانيم كه منطقه جغرافيايي اسلام در شرايط كنوني به دو گونه قابل تعريف است، يكي حوزه جغرافيايي اعتقادات اسلامي كه براساس متون فقهي همه كره خاكي را شامل مي‌شود يعني از آنجا که مربوط به انديشه است، حد و مرز نمي‌شناسد. حوزه ديگر جغرافيايي سرزميني ممالك اسلامي است كه قطعاً داراي حد و مرزهاي مشخص است. در فرهنگ سياسي اسلام حفاظت از هر دو لازم و ضروري است، كه در متون فقهي با عنوان جهاد از آن ياد شده و براي آن احكام و قوانيني وضع گرديده است. در روايات اسلامي نيز براي آن اهميت بسيار زيادي قائل شده‌اند تا جايي كه براي حفاظت از اين مرزها مي‌توان جان داد و خود را فدا كرد و جان باختگان اين حوزه را «شهيد» گفته‌اند كه در نزد خداي خويش ارزش و جايگاه بس ويژه‌اي دارند.

در انديشه سياسي اسلام يكي از اصول اساسي سياست خارجي، حفاظت از دارالاسلام بوده كه دوام و بقاء دولت اسلامي به آن بستگي دارد. که در روابط بين‌المللي امروز نيز رايج است.

نتيجه بحث: حدود قلمرو وطن اسلامي، (دارالاسلام) از نظر نفوذ سياسي، كليه متصرفات دولت اسلامي و مناطقي كه مسلمين در تملك آن استقلال دارند، از هرگونه نفوذ سياسي بيگانگان بيرون است را شامل مي‌شود و دولت اسلامي حفظ و حراست آن را در مقابل مداخله و تجاوزات خارجي به عهده دارد. و حدود متصرفات ارضي با وسايل مصنوعي يا طبيعي مشخص مي‌گردد. 1

رونوشت:

1- عباس‌علي عميد زنجاني، فقه سياسي، ج3، ص229.

اصول سياست خارجي اسلام - 1

عباس سرشته — Wed, 20 Apr 2011 13:21:00 GMT

اصول سياست خارجي اسلام

اسلام به عنوان مكتبي كه براي جهان بشريت، الگو و برنامه هاي مشخص دارد، و دنياي مردم را در راستاي آخرت و براي رسيدن به كمال انساني برنامه‌ريزي ميکند، در حوزه کاري دولت نيز براي مناسبات و تعامل هاي صلح‌آميز و رساندن پيام الهي به ديگر ممالك، در قلمرو سياست خارجي، برنامه‌هاي ضروري و شايسته‌اي اعلام داشته كه اين برنامه‌ها در تاريخ تمدن بزرگ اسلامي از زمان پيامبر^{(صلي‌الله‌عليه‌وآله)} تا سده‌هاي اوجگيري فرهنگ سياسي اسلام، در سراسر جهان به اجرا در آمده است. در اين مجال به برخي از اصول مهم سياست خارجي اسلام اشاره خواهيم كرد.

1. حفاظت از دارالاسلام

در متون فقهي درباره دارالاسلام مباحث پراكنده‌اي تحت عنوان «رباطه» مطرح شده است كه البته بحث عمده آن در كتاب جهاد آمده است. رباطه يعني «پاسداري و حفاظت از مرزها و سرحدات سرزمين‌ها و جلوگيري از رسوخ و نفوذ بيگانگان»1 كه در فرهنگ اسلامي ارزش و اهميت فوق‌العاده اي دارد. پيامبر عظيم الشأن اسلام (صلي‌الله‌عليه‌وآله) در اين باره مي‌فرمايد: «يك ساعت پاسداري در راه خدا ( از مرزهاي اسلامي) از دو ماه روزه بهتر است».2

ادامه مطلب...